Bestaand houtskelet binnenblad opnieuw verankeren aan metselwerk

Historie houtskelet binnenbladen van spouwmuur constructies

De eerste (ons bekend en in Nederland toegepast) houtskelet binnenblad constructies, in combinatie met een gemetseld buitenblad van baksteen en daartussen een spouw, werden verankerd met verzinkt stalen spouwankers met punt-schroefdraad en haak. Deze spouwankers werden ingedraaid in de houten stijlen van het houten skelet doorheen de waterwerende en dampdoorlatende folie of in het hart van een houten stijl en/of naad tussen twee vochtwerende vezelplaten in met daarachter een houten stijl.

Spouwmuur constructie verankering

Het probleem met verzinkt stalen spouwankers is dat deze slijten en versneld roesten in een aanhoudend vochtig klimaat en daarom minder duurzaam zijn dan de gevelconstructie van gebouwen zelf. De levensduur van een gebouw werd destijds geschat op 60 tot 100 jaar en de levensduur van verzinkt stalen spouwankers was destijds 25 tot 35 jaar (opgave door de leverancier).

Destructief onderzoek

In anderhalf jaar tijd heeft Thor Logical gevelonderzoek verricht aan 7 verschillende gebouwen van ten hoogste 30 jaren oud waarbij houtskelet binnenbladen zijn toegepast met verzinkt stalen spouwankers. In alle situaties zijn bij deze 7 objecten eerst scheuren ontstaan in het metselwerk van buitenbladen die aanleiding gaven tot gevelonderzoek. 

In het kort komt het erop neer dat wij tijdens destructief onderzoek bij verschillende gebouwen verzinkt stalen spouwankers hebben aangetroffen met roest klasse 1 t/m 4 volgens BRL 2109 tabel of met een ander soort gebrek of ernstige en/of risicovolle tekortkoming.

Gevelinspectie Liebergerweg e.o. Hilversum -142

Naast onze waarnemingen met verzinkt stalen spouwankers bij houtskelet binnenbladen zien we ook dat verzinkt stalen kozijnankers zijn toegepast in het buitenblad van metselwerk. In enkele situaties hebben we volledig roestige kozijnankers aangetroffen met diameter afname met als gevolg dat metselwerk wordt opgedrukt en ruimte ontstaat op deze posities in de lintvoegen die deze situatie alleen zal doen verergeren en meer schade zal veroorzaken. 

Noodzaak spouwankers

Natuurkrachten hebben veel invloed op het buitenblad van een spouwmuur constructie en het eigen gewicht (massa) van het metselwerk heeft ook een belangrijk aandeel in krachten die op een gevel worden uitgeoefend. Daarom worden bij gevels met houtskelet binnenbladen veelal geveldragers toegepast waar metselwerk op wordt geplaatst tot een bepaalde grootte en verdiepingshoogte. 

Aangezien een houtskelet binnenblad onvoldoende stijf is (minder sterk dan een steenachtig homogeen substraat) en als buigslap wordt aangemerkt, komen alle krachten die invloed hebben op gemetselde gevels in deze situatie voor het grootste deel voor rekening van baksteen metselwerk buitenblad. Mede door onjuiste verankering door toepassing van kozijnankers in het buitenblad, bouwfouten en de hiervoor genoemde situaties met verzinkt stalen spouwankers, zullen eerder scheuren ontstaan in metselwerk van de buitengevel.

De verankering van buitenblad met binnenblad in situaties met houtskelet binnenbladen noemt men contourverankering waarbij spouwankers alleen in de houten stijlen mogen worden aangebracht, met uitzondering van houten stijlen rondom gevelvulling en randen (uiteinden van het houtskelet). 

Contourankerplan Houtskelet

In de bovenste 50cm en 100cm vanuit de hoeken van een gebouw mogen geen spouwankers worden toegepast in een houtskelet binnenblad. Uitzonderingen daargelaten zoals bij dilataties en specifieke constructiedetails.

Door hiervoor genoemde beperkingen en situaties met betrekking tot verankeren buitenblad metselwerk aan een binnenblad van houtskelet, zorgen deze soms ook voor problemen met geveldragers die door verschillende oorzaken onvoldoende geborgd zijn aan casco betonconstructie. 

Hoe lossen we dit probleem in heden en toekomst op?

Tegenwoordig worden bij spouwmuur constructies die bestaan uit een buitenblad van metselwerk en een binnenblad van houtskelet veelal roestvast rondstalen spouwankers toegepast van (A4) RVS 316 kwaliteit.

Dan hebben we het alleen nog maar over gebouwen met houtskelet binnenbladen waarbij verzinkt stalen spouwankers zijn toegepast. Deze gebouwen vormen een risico voor zowel de gezondheid als grote kans op ernstige gevolgen voor bewoners, gebruikers en passanten als de gevel zal bezwijken of zelfs al bij een enkele loskomende baksteen.

Kan gevelmetselwerk opnieuw worden verankerd aan bestaand houtskelet?

In de praktijk blijkt het lastig om vanaf de buitenzijde RVS Air Twist renovatie-spouwankers aan te brengen, je kunt immers niet exact zien waar de houten stijlen zich bevinden. De houten stijlen zijn soms niet dikker dan 38mm. Het aan de buitenzijde openmaken en verwijderen van bakstenen, het zoeken, nieuwe spouwankers aanbrengen en daarna de gevel weer netjes dichtmaken en afwerken is een kostbare en tijdrovende klus waarbij vaak ook een steiger nodig is.  

IMG_2452

Een beter en goedkoper alternatief is het toepassen van RVS Air Twist renovatie-spouwankers die van binnen uit (vanuit de woning) worden geplaatst na het verwijderen van de afwerking aan de binnenzijde van kamers waardoor het houtskelet zichtbaar wordt. In sommige situaties kan zelfs de afwerking kamerzijde van het binnenblad intact blijven als goede resultaten worden geboekt met een hout-scan/detector en hierbij stijlen met voldoende dikte aanwezig zijn.

 

Werkwijze aanbrengen RVS Air Twist renovatie-spouwankers

Met behulp van een vooraf afgestemd contour-ankerplan worden de posities van de nieuwe renovatie-spouwankers bepaald. Met een 5mm diameter houtboor worden rechtstandig en haaks met de lengterichting mee op de houten stijl in het hart een gat geboord. Hierna wordt afhankelijk van de spouwbreedte met een steenboor tot een diepte van 60mm in het buitenblad (metselwerk breedte 100mm) geboord doorheen de houten stijl met een steenboor van voldoende lengte en waarbij gelet wordt op de weerstand die men voelt tijdens aanbrengen in het metselwerk buitenblad, met name bij strengpers(bak)steen dient men zorgvuldig te werk te gaan.

Vervolgens wordt een Air Twist renovatie-spouwanker van de juiste lengte met hamerslag (let op! hiervoor is een hulpstuk nodig) door het voorgeboorde gat in de houten stijl gedreven en is de verbinding tot stand gekomen.

Welke renovatie-spouwankers moet ik toepassen?

De roestvast stalen renovatie spouwankers (Air Twist) met gedraaide wokkelvorm (Helical) zijn geschikt en getest voor het bevestigen van steenachtige materialen onderling en/of aan hout-sterkte klasse C18 en C24; het meest toegepaste (Naald)hout voor de bouw en houtskelet zijn Vuren of Grenen.

Stappenplan

  • Destructief onderzoek met behulp van hoogwerker of steiger aan de buitenzijde en binnen in kamers van tenminste twee woningen en zelfs bij meerdere type woningen (indelingen) meer woningen;
  • Trekproeven buitenblad metselwerk met RVS Air Twist Renovatiespouwankers;
  • Contourankerplan opstellen en RVS Air Twist renovatie-spouwankers laten plaatsen door een TH gecertificeerd persoon/bedrijf;
  • Optioneel na-controle met hoogwerker langs gevels.

Voordelen RVS Air Twist renovatie-spouwankers met KOMO en CE:

  • Roestvast staal 316 kwaliteit is klimaat-vocht – (roest)bestendig;
  • Roestvast staal heeft een zeer lage thermische geleidbaarheid;
  • Roestvast staal heef een hoge brandwerendheid (brandveiligheid).

Informatie over metselwerk wapening producten en systemen: www.thorhelical.nl

Instabiele gevels

Instabiele gevel

Wat te doen bij een instabiele gevel?

In deze situatie kwamen we aan op een locatie in Amersfoort waar kort ervoor een gevelonderzoek had plaatsgevonden door een ingenieursbureau. Zo stond er al een steiger voor deze kopgevel wat het onderzoek voor ons een stuk makkelijker maakte.

Het betreft een spouwmuurconstructie kopgevel met rondingen en waarbinnen in (in de spouwconstructie) op een hoogte van 10 meter boven terreinaansluiting een geveldrager staalconstructie is aangebracht waar een groot deel van het buitenblad (zichtbare gevel) op rust.

Het was de bedoeling om de situatie met kopgevel metselwerk te beoordelen en om een snelle methode te vinden om e.e.a. te herstellen. Nadat we eerst een korte visuele inspectie hadden uitgevoerd zagen we al snel een aantal zorgwekkende zwakke plekken en schades in verschillende geveldelen. Na een kort destructief onderzoek waarbij we over een groot deel in de spouw konden kijken, zagen we dat er geen constructieve verbinding meer aanwezig was met het binnenblad en al een deel metselwerk van de gevel boven de geveldrager aan het afschuiven was. Hierop zijn meteen de gemeentelijk bevoegde instanties en hulpdiensten door ons ingeschakeld en zijn we meteen begonnen met behulp van politie en gemeente om de doorgaande weg onder deze instabiele gevel af te zetten onder toezicht van de brandweer.

Intussen werd er opgeschaald naar een grotere afzetting van het gebied en kwamen betrokken aannemers en bouw- en woningtoezicht bij elkaar om de situatie met elkaar te bespreken en om tot een snelle veilige oplossing te komen.

Intussen waren wij (Thor Logical), inmiddels twee man sterk, samen aan het brainstormen gegaan met metselwerk onderaannemer Bohle om tot een goede oplossing te kunnen komen.

Instabiele gevel

In eerste instantie was nog sprake van het afpellen van de gevel (buitenblad), bij nader inzien leek het ons beter om eerst in overleg met een constructeur een tijdelijke oplossing te vinden om de instabiele gevel te stabiliseren. Hierna (bedachten wij samen) zou stapsgewijs het buitenblad van binnenuit verankerd worden aan een nieuw of aan het reeds bestaande binnenblad. Dit kon zelfs eenvoudig en snel worden uitgevoerd met de ‘renovatie spouwankers’ van Thor Helical. De aanwezige metselwerk onderaannemer was immers al TH gecertificeerd om deze TH Air Twist renovatie spouwankers te mogen plaatsen dus ging hij er direct mee aan het werk.

Mocht u te maken krijgen met instabiel gevelmetselwerk, loskomende gevel, gevaarlijke gevel, omgevallen gevel, loszittende bakstenen, losse geveldelen, vallende stenen of zelfs gevelmetselwerk schade door noodweer of calamiteiten? Wij (Thor Logical) handelen snel en zoeken voor u de beste en meest kostenbesparende oplossing tot behoud van uw gevel. 

Trekproeven Spouwankers

Trekproeven

Alvorens men (uit noodzaak of bij normaal gevelonderhoud) plannen heeft om nieuwe (renovatie)spouwankers te laten plaatsen in gevelmetselwerk, wordt geadviseerd om eerst een aantal gevalideerde trekproef testen te laten uitvoeren om specifieke informatie te verkrijgen van alle gevels (spouwmuurconstructie) van het gebouw.

Men dient zich af te vragen:

  • Wat is de spouwbreedte en welke spouwanker lengte heb ik nodig?
  • Waar bestaat het binnenblad uit en hoe sterk is deze?
  • Hoe sterk is het buitenblad (gevel)?
  • Hoeveel spouwankers moet ik plaatsen per vierkante meter?
  • Is de hechting van baksteen en mortel voldoende en is dit van belang?
  • Zit er (na)isolatie in de spouw en wat is de conditie en kwaliteit?
  • Is een Eurocode 6 berekening wel/niet verplicht of is meer onderzoek nodig in bepaalde situaties?
Door te testen met een trekmeter apparaat kunnen bovenstaande vragen snel beantwoordt worden.

Met een rapport kan men aantonen dat een gebouw weer veilig voor langere tijd mee zal gaan.

Natte Gevels en Consequenties

Doorslag Gevels

Veel gevels van metselwerk zijn onvoldoende bestand tegen neerslag en kunnen het vele vocht niet makkelijk kwijt. Het resultaat hiervan zorgt voor aantasting van de buitenschil en aansluitend hierop een ongezond binnenklimaat.

Ook spouwmuurconstructie gevels vallen hieronder. Als daar dan ook nog de spouwankers het begeven door slijtage en roesten, komt ook het veiligheidsaspect aan de orde.

Gevels met na-isolatie in de spouwmuurconstructies, die vooraf niet goed onderzocht en beoordeeld zijn, die niet voorzien zijn van een goede voegwerk kwaliteit en een water weerstand impregnant, vergroten juist de doorslag problemen, waardoor er sneller slijtage ontstaat met kans op onvoorziene herstelkosten.

Als er langdurige verzadiging optreedt en het vele vocht niet meer uit de spouwmuurconstructie kan zal de isolatie nat worden en sterk achteruit gaan, spouwankers zullen sneller roesten en hierdoor stuk gaan. Op de bakstenen kan vorstschade ontstaan en het metselwerk zal door het vele vocht gaan uitzetten met scheurvorming tot gevolg, waardoor nog meer water- indringing en verzadiging optreedt en isolatiewaarden sterk omlaag gaan. 

Het binnenklimaat zal hier ook sterk achteruitgaan met kans op vocht, koude en zelfs schimmel tot gevolg.

3 Tips:

  • Laat voorafgaand onderhoud aan de gevel de spouwmuur-constructie inspecteren als deze tenminste ouder is dan 1995;
  • Voorafgaand na-isolatie toe te willen passen een gevelinspectie laten uitvoeren; Niet alleen laten kijken in een spouw met een camera, laat de gevel open maken op meerdere posities en windrichtingen;
  • Laat nagaan of de spouwankers een functie hebben en de spouwmuurconstructie intact is.