Gevelinspectie Liebergerweg e.o. Hilversum -142

Spouwanker onderzoek

Bouwkundig spouwanker onderzoek

Thor Logical voert op jaarbasis circa 60 onderzoeken uit aan metselwerk constructies.

Een groot deel hiervan zijn spouwmuurconstructies bestaande bouw van vorige eeuw. Om een spouwmuur constructief sterk te kunnen maken worden vanaf de eerste toepassing spouwankers van metaal aangebracht om buitenblad met binnenblad te koppelen.

Detail - doorsnede 002_Tekengebied 1

Wij constateren in tenminste 80% van onze jaarlijkse gevelonderzoeken met spouwmuurconstructies, dat de originele metalen spouwankers functioneel niet meer voldoen en zichtbaar aan het einde van hun levensduur zijn. In ernstige situaties moeten op zeer korte termijn (0-3 maanden) renovatiespouwankers worden geplaatst. In andere situaties 12 tot 36 maanden, met als aanbeveling om jaarlijks de posities op locatie te laten controleren (monitoren). Wij voeren een spouwmuur onderzoek uit conform BRL 2109.

Inmiddels hebben we veel geleerd over na-isoleren (spouwvullingen) en wat daarvan de  gevolgen kunnen zijn, daarnaast hebben we geconstateerd tijdens onderzoeken die plaats hebben gevonden tussen 2019 en 2021, dat destijds in zijn geheel of plaatselijk onvoldoende spouwankers zijn toegepast, of verkeerd zijn geplaatst, teveel speling hebben en/of dat spouwankers volledig verroest of doorgesleten zijn.

Bij een gevelinspectie voeren wij altijd destructieve onderzoeken uit op meerdere posities en verschillende windrichtingen, tevens controleren wij de kwaliteit en conditie van metselwerk, voegwerk, bouwdetails en of er koudebrug situaties aanwezig zijn.

Thor Logical bevindingen 2019-2021

  • 40 gevelinspecties met spouwmuurconstructies (gemiddeld op jaarbasis).
  • 80%-90% hiervan zijn spouwankers niet functioneel (meer dan 30 gevelinspecties).
  • Onvoldoende spouwankers aanwezig in geheel structureel of plaatselijk.
  • Spouwankers onjuist geplaatst, teveel speling, verroest of doorgesleten.

Belang van nulmeting

Thor Helical

Nieuwbouw activiteiten gaan in de meeste situaties gepaard met aanhoudende hevige trillingen waartegen bestaande bouw niet altijd bestand is. De trillingen gaan door de grond en bereiken als eerste de fundering van een bouwwerk. Zodra er schade is ontstaan aan een bestaand bouwwerk, in de buurt van de nieuwbouwactiviteiten, wordt dit gemeld bij de gemeente en in veel situaties bij de verzekeraar(s).

Dantestraat 203 - Rotterdam-3

Hoe gaan we bij een nulmeting van een woonblok of pand te werk? Eerst zoeken we online de gegevens op (Geodata) over het complex, met bouwjaar en/of het pand een bepaalde status en waarde heeft in de directe omgeving en zoeken eventueel de nodige gegevens op over de fundering, de historie en functie van het pand m.b.t. plaatsgevonden wijzigingen .

Indien mogelijk doen we eerst meerdere metingen vanaf de grond met tenminste één markeerpaaltje die we eerst (op eigen grond bestaande bouw) in de grond slaan en te lood stellen en waar we een meetinstrument op plaatsen, daarmee kunnen we zowel de nok of dakrand en de goothoogte’s vastleggen en blijven monitoren. Hierna voeren we een lintvoegwaterpassing uit (indicatief) en kunnen hiermee reeds aanwezige posities met verzakkingen van het pand of woonblok indicatief tot op de millimeter vastleggen. Ook maken we gebruik van bijvoorbeeld aanwezige ijkbouten of putdeksels op vaste posities. Tevens meten we bij de entree (woningtoegang) het vloerpeil niveau en leggen deze vast om te monitoren. 

IMG_7849
IMG_7791

Bij reeds aanwezige schade’s/scheuren in gevelmetselwerk noteren we de omvang en plaatsen scheurmeters waar nodig. Door regelmatig de situatie te monitoren en soms (helaas) het noodzakelijk vastleggen van nieuwe schade’s, scheuren en/of zakkingen, bouwen we een dossier op voor later. Vanzelfsprekend helpen we de nieuwbouw organisaties en bewoner(s) of eigenaar van bestaande bouw pand of complex met hersteladviezen, mocht er schade zijn opgetreden tijdens de bouwactiviteiten. 

Afschilferen bakstenen

Het afschilferen van de baksteenhuid komt eerder voor in situaties met hoge vochtbelasting en/of waar voegwerk ooit plaatselijk is vernieuwd, wat is hier aan de hand?

Afschilferen baksteen
Afschilferen 03

In een aantal situaties hebben we kunnen vaststellen dat deze baksteen soorten en kwaliteiten destijds al niet geschikt waren voor gevelmetselwerk. Hardgrauw baksteen kwaliteit is al meer dan honderd jaar de norm en standaard geschikt voor gevelmetselwerk bij grotere bouwwerken, de soorten die we hier aantreffen (afbeeldingen), waarbij het oppervlak afschilfert en verpoederd, zijn helaas van inferieure kwaliteit. Hoe komt dat?

Afschilferen 06

Met de buis van Karsten wordt de permeabiliteit gemeten, in dit geval het opnemen van water onder bepaalde druk door zowel mortel als bakstenen.
Op de afbeelding rechts absorbtie metselwerk.

Afschilferen 07

De bakstenen zijn in deze situaties gemaakt van een magere kleisoort waaraan zeer fijn zand is toegevoegd of eerder kleipoeder. Deze klei samenstelling heeft men gevormd in een mal, daarna gedroogd en weer daarna gebakken in een steenoven. Deze bakstenen werden in de steenoven niet al te hoog verhit, om te voorkomen dat al tijdens het bakken scheuren zouden ontstaan. De celstructuur van deze inferieure baksteen kwaliteit is minimaal ten opzichte van een standaard hardgrauw baksteen kwaliteit. Daarom nemen deze inferieure bakstenen minder water op, omdat ze namelijk minder poreus zijn en toch niet al te hard en sterk zijn. Daar komt wel bij dat deze inferieure bakstenen (qua toepassing) minstens 70 jaar hun dienst bewezen hebben en dat deze stenen door normale degradatie steeds minder poreus geworden zijn (dichtslibben van cellen). 

Nemen we in ogenschouw de regelmatige en verhoogde waterbelasting op het voegwerk (eveneens 70 jaren oud), dan wordt het hemelwater nog redelijk opgenomen door de mortel zelf maar kan het vocht in de gevel nauwelijks nog door het bakstenen metselwerk terug transporteren en drogen aan het buitenklimaat. Het metselwerk in deze situatie is overigens nimmer gehydrofobeerd, toch zien we matige absorbtie tijdens testen met de Karsten buis op de bakstenen zelf. Wanneer wordt het schadebeeld dan groter?

Afschilferen 02
afschilferen 01

Het schadebeeld wordt groter zodra voegwerk vervangen wordt bij bepaalde inferieure bakstenen (zoals in deze situaties met het afschilferen en verpoederen van bakstenen) en waarna vochttransport terug uit de muur naar het buitenklimaat wordt belemmerd door vernieuwde voegmortel en vochtverzadiging optreedt langs de baksteen- buitenranden. 

Wat nu wel en wat niet!

Wat wel:

  • Eerst inventariseren; waar (posities), waarom (oorzaken), algemene integriteit (factoren)
  • Stenen laten beproeven en testen in laboratoria (minstens twee verschillende laboratoria)
Wat niet:
  • Gevelmetselwerk schoonspoelen, ook niet zachtreinigen met water
  • Geen bakstenen mechanisch verwijderen
  • Geen voegmortel mechanisch verwijderen 
  • Geen steenversteviging toepassen (minimale porositeit)
  • Geen buitenisolatiepakket en afwerking aanbrengen met lijm en ankers aan metselwerk (loslaten ondergrond)

Zout Gevelmetselwerk

Gevelmetselwerk in een vochtige zilte lucht klimaat neemt meer zout op afhankelijk van de porositeit van de baksteen en voegwerk. Zout trekt weer vocht aan en houdt deze langer vast.  

Zouten in gevelmetselwerk

Omdat het vocht in het gevelmetselwerk langer zal aanhouden door de aanwezigheid  van zoutkristallen, zullen deze kristallen toenemen in omvang en kunnen zodoende druk opbouwen tot wel 80 Bar oftewel 80 x 100 kPa (kilo Pascal). 

De gevolgen van een langdurige en aanhoudende situatie met natte gevels zijn bekend. Tegenwoordig zijn er beproefde systemen waarmee een teveel (overschot) aan zouten aan gevelmetselwerk onttrokken kunnen worden en een balans zal ontstaan waardoor de mogelijkheid zal voordoen om het gevelmetselwerk en voegwerk na enige tijd weer te kunnen herstellen op traditionele manier. Enkele weken na dit gevelherstel kan men al een systeem toe gaan passen waarmee de opname van zouten zal worden beperkt en/of kan worden gereguleerd met een langer behoudt van het gevelmetselwerk als resultaat.