Afschilferen bakstenen

Het afschilferen van de baksteenhuid komt eerder voor in situaties met hoge vochtbelasting en/of waar voegwerk ooit plaatselijk is vernieuwd, wat is hier aan de hand?

Afschilferen baksteen
Afschilferen 03

In een aantal situaties hebben we kunnen vaststellen dat deze baksteen soorten en kwaliteiten destijds al niet geschikt waren voor gevelmetselwerk. Hardgrauw baksteen kwaliteit is al meer dan honderd jaar de norm en standaard geschikt voor gevelmetselwerk bij grotere bouwwerken, de soorten die we hier aantreffen (afbeeldingen), waarbij het oppervlak afschilfert en verpoederd, zijn helaas van inferieure kwaliteit. Hoe komt dat?

Afschilferen 06

Met de buis van Karsten wordt de permeabiliteit gemeten, in dit geval het opnemen van water onder bepaalde druk door zowel mortel als bakstenen.
Op de afbeelding rechts absorbtie metselwerk.

Afschilferen 07

De bakstenen zijn in deze situaties gemaakt van een magere kleisoort waaraan zeer fijn zand is toegevoegd of eerder kleipoeder. Deze klei samenstelling heeft men gevormd in een mal, daarna gedroogd en weer daarna gebakken in een steenoven. Deze bakstenen werden in de steenoven niet al te hoog verhit, om te voorkomen dat al tijdens het bakken scheuren zouden ontstaan. De celstructuur van deze inferieure baksteen kwaliteit is minimaal ten opzichte van een standaard hardgrauw baksteen kwaliteit. Daarom nemen deze inferieure bakstenen minder water op, omdat ze namelijk minder poreus zijn en toch niet al te hard en sterk zijn. Daar komt wel bij dat deze inferieure bakstenen (qua toepassing) minstens 70 jaar hun dienst bewezen hebben en dat deze stenen door normale degradatie steeds minder poreus geworden zijn (dichtslibben van cellen). 

Nemen we in ogenschouw de regelmatige en verhoogde waterbelasting op het voegwerk (eveneens 70 jaren oud), dan wordt het hemelwater nog redelijk opgenomen door de mortel zelf maar kan het vocht in de gevel nauwelijks nog door het bakstenen metselwerk terug transporteren en drogen aan het buitenklimaat. Het metselwerk in deze situatie is overigens nimmer gehydrofobeerd, toch zien we matige absorbtie tijdens testen met de Karsten buis op de bakstenen zelf. Wanneer wordt het schadebeeld dan groter?

Afschilferen 02
afschilferen 01

Het schadebeeld wordt groter zodra voegwerk vervangen wordt bij bepaalde inferieure bakstenen (zoals in deze situaties met het afschilferen en verpoederen van bakstenen) en waarna vochttransport terug uit de muur naar het buitenklimaat wordt belemmerd door vernieuwde voegmortel en vochtverzadiging optreedt langs de baksteen- buitenranden. 

Wat nu wel en wat niet!

Wat wel:

  • Eerst inventariseren; waar (posities), waarom (oorzaken), algemene integriteit (factoren)
  • Stenen laten beproeven en testen in laboratoria (minstens twee verschillende laboratoria)
Wat niet:
  • Gevelmetselwerk schoonspoelen, ook niet zachtreinigen met water
  • Geen bakstenen mechanisch verwijderen
  • Geen voegmortel mechanisch verwijderen 
  • Geen steenversteviging toepassen (minimale porositeit)
  • Geen buitenisolatiepakket en afwerking aanbrengen met lijm en ankers aan metselwerk (loslaten ondergrond)

Zout Gevelmetselwerk

Gevelmetselwerk in een vochtige zilte lucht klimaat neemt meer zout op afhankelijk van de porositeit van de baksteen en voegwerk. Zout trekt weer vocht aan en houdt deze langer vast.  

Zouten in gevelmetselwerk

Omdat het vocht in het gevelmetselwerk langer zal aanhouden door de aanwezigheid  van zoutkristallen, zullen deze kristallen toenemen in omvang en kunnen zodoende druk opbouwen tot wel 80 Bar oftewel 80 x 100 kPa (kilo Pascal). 

De gevolgen van een langdurige en aanhoudende situatie met natte gevels zijn bekend. Tegenwoordig zijn er beproefde systemen waarmee een teveel (overschot) aan zouten aan gevelmetselwerk onttrokken kunnen worden en een balans zal ontstaan waardoor de mogelijkheid zal voordoen om het gevelmetselwerk en voegwerk na enige tijd weer te kunnen herstellen op traditionele manier. Enkele weken na dit gevelherstel kan men al een systeem toe gaan passen waarmee de opname van zouten zal worden beperkt en/of kan worden gereguleerd met een langer behoudt van het gevelmetselwerk als resultaat. 

Spouwvervuiling

Wat is Spouwvervuiling?

Sinds de jaren 30 van vorige eeuw worden spouwmuurconstructies van metselwerk toegepast bij woningen. Tussen de buitenmuur en de binnenmuur is een holle ruimte die we spouw noemen, soms is de spouw voorzien van isolatiemateriaal. In het begin toen spouwmuurconstructies voor het eerst werden toegepast, was de spouwmuur geventileerd en zat er nog geen isolatiemateriaal in de spouw. Tijdens het vol en zat metselen van de gevel (buitenmuur), viel telkens een beetje overtollige speciemortel aan de achterkant van de baksteen in de spouw en dit hoopte zodoende op tot enkele of meerdere lagen. We zien ook regelmatig bouwafval in de spouwruimte zoals achtergebleven bouwmaterialen.

Door het ophopen in de spouw drukt de mortel samen en klontert deze tot een geheel, op die posities komen vaak vochtbruggen en/of koudebruggen voor waar tevens thermisch warmteverlies aanwezig is en veelal gevolgschade kan optreden bij gevelelementen.

Speciebaarden - gevelonderzoek
Amersfoort Schuilenburght-1 kopie
Amersfoort Schuilenburght-20
Rijswijk lekkage-27

Asbest en gevelinspectie

asbest en gevelmetselwerk onderzoek

Bij houten raamkozijnen werden vaak dunne en smalle randstroken van asbest langs de kozijnstijlen en voor de spouwlat aangebracht als waterkering in de spouwmuur. Ook komen wij regelmatig ‘asbestverdacht bitumen waterkering materiaal’ tegen boven gevelvullingen en verdiepingsvloer niveau, bij bijvoorbeeld de zogenoemde betongevelbanden. Laboratoriumonderzoek zal verder moeten uitwijzen of deze materialen inderdaad asbest bevatten en of deze schadelijk zijn voor de gezondheid. 

In rechte schoorsteenkanalen van metselwerk zien we toch vaak nog de bekende asbestkanalen en soms in het ergste geval, komen we houtskelet binnenbladen tegen met asbest-plaatafwerking aan de spouwzijde.

Schoorsteen met asbestpijp

Daarnaast treffen we ook monoliet gevormde waterslagen aan bij borstweringen en de welbekende doorvoer- kanalen of koorden van gevelkachels die asbesthoudend zijn. 

asbesthoudende waterslag met coating

Tijdens onze inspecties komen we regelmatig in contact met asbest inventarisatie inspecteurs op het zelfde project en herstellen ‘in overleg’ de schade aan metselwerk die tijdens asbest inventarisatie onderzoek is veroorzaakt.   

Ook inspecteren wij de aansluiting van gevels met hellende en/of platte daken en treffen ook daar regelmatig asbestverdacht materiaal aan.

asbest dakbeschot

In situaties waarbij de gevelvullingen worden vervangen stuit men o.a. op asbest langs de kozijnstijlen en soms erboven de waterkering van asbest houdend bitumen materiaal. Hier ontstaat een probleem als het houten kozijn wordt verwijderd door een asbest- verwijdering/sloop partij en een nieuw kozijn geplaatst moet worden door een andere partij. In deze bijzondere situaties die vaker voorkomen dan we denken, dient vooraf een goed werkplan te worden uitgewerkt.